„Vredesoperaties vol risico's”

Door R. Pasterkamp
LOENEN – Nederlandse militairen die om het leven komen bij vredesoperaties kunnen in overleg met de familie op de nationale oorlogsbegraafplaats in Loenen worden begraven. „Aan de operaties in het buitenland zijn grote risico's verbonden”, aldus minister De Grave van Defensie. Hij nam gisteren het eerste exemplaar van het boek ”Ereveld Loenen” in ontvangst.

Wie in het Veluwse dorp Loenen het ereveld bezoekt, komt op een oorlogsbegraafplaats die niet beantwoordt aan het stereotiepe beeld. Geen strakke rijen witte kruisen of stenen. Geen opvallende grafmonumenten. De graven –het zijn er meer dan 3500– liggen in rustige gebogen lijnen, verspreid langs slingerende bospaden. Ze zijn gemarkeerd door eenvoudige, liggende stenen en gaan als het ware op in de natuur.

Het Ereveld Loenen werd op 18 oktober 1949 door prinses Wilhelmina geopend, gisteren exact vijftig jaar geleden. De begraafplaats is aangelegd door de Oorlogsgravenstichting. Naast Loenen beheert de stichting nog een oorlogsbegraafplaats: het militair ereveld Grebbeberg. Verder onderhoudt ze ongeveer 50.000 aanwijsbare Nederlandse oorlogsgraven, verspreid over de hele wereld.

„Ons werk kan en mag niet stoppen, ook al is over enkele maanden de Tweede Wereldoorlog geschiedenis van de vorige eeuw”, aldus de president van de Oorlogsgravenstichting, jhr. mr. H. A. van Karnebeek. „Het werk is een erkenning voor de rol van de slachtoffers en tot troost voor de nabestaanden.”

Beeld
Om het vijftigjarig bestaan van het Ereveld Loenen niet ongemerkt voorbij te laten gaan, komt de Oorlogsgravenstichting met een boek. Een opmerkelijk boek. „Het moest een beeld oproepen van individuele slachtoffers die er begraven zijn”, aldus de samenstellers. Om ze alle 3500 te boekstaven, is ondoenlijk. Ook werd het geen selectie van bekende Nederlanders die in Loenen begraven liggen, zoals dr. Wiardi Beckman, hoofdredacteur van het dagblad Het Volk.

Er is gekozen voor zestig levensbeschrijvingen van 'gewone' militairen en burgers. Daarbij is een selectie gemaakt uit 22 categorieën, zoals evacués, onderduikers, joden, slachtoffers van Jappenkampen, gijzelaars, verzetsstrijders, buitenlanders, slachtoffers van politionele acties in voormalig Nederlands-Indië.

De ”levensberichten”, samengesteld uit gesprekken met nabestaanden en documenten, vormen zo een mini-geschiedenis van de donkere dagen waarin Nederland verkeerde sinds 10 mei 1940. Van de geschiedenis van dienstplichtig soldaat Martinus Tuijthoff, die omkwam bij de strijd om vliegveld Ypenburg (vak D, grafnummer 303), via de Rotterdamse verzetsheld Leendert Langstraat (vak A, grafnummer 479), tot aan de huisvrouw Susanne Straatman-Tiernagan die bij het zoeken naar voedsel voor haar gezin door een Duitser werd doodgeschoten (vak E, grafnummer 368).

Ideaal
Het laatste levensbericht in het boek is dat van de 25-jarige beroepsmilitair Raviv van Renssen die op 6 juli 1995 in Srebrenica om het leven kwam (vak A, grafnummer 840). „De blauwhelm had een ideaal: het helpen van in nood verkerende mensen. Zo leeft hij ook voort bij zijn dienstmakkers.”

Ongeveer 3000 Nederlandse militairen zijn momenteel betrokken bij vredesmissies in Kosovo, Bosnië en op Cyprus. „De vanzelfsprekende vrede bestaat niet”, zei minister De Grave gisteren op het Ereveld Loenen. „Onderdrukking van verschillende volken eist zijn tol.” Loenen maakt dat, in al zijn eenvoud, duidelijk zichtbaar.

”Ereveld Loenen, laatste rustplaats van Nederlandse oorlogsslachtoffers”, door J. H. Heerze e.a.; uitgeverij Sdu, Den Haag, 1999; 260 blz.; ƒ 65 gulden; ISBN 90 12 08 75 62.